Aðafundur NSVE haldinn að Strandgötu 43 í Hafnarfirði miðvikudaginn 5. nóvember 2025
Helena Mjöll Jóhannsdóttir formaður NSVE setur fundinn, býður fundargesti velkomna og stingur upp á Lárusi Vilhjálmssyni sem fundarstjóra og Stefáni Erlendssyni sem fundarritara. Það er samþykkt samhljóða. Svo er gengið til dagskrár.
1. Skýrsla stjórnar og umræður um hana
Formaðurinn flytur skýrslu stjórnarinnar fyrir starfsárið 2024-2025 í löngu og ítarlegu máli þar sem farið er yfir allt það helsta sem stjórnin hefur tekið sér fyrir hendur síðastliðið ár. Skýrslan er samþykkt með lófataki. Efni skýrslunnar er ekki rakið hér þar sem hún verður birt í heild á heimasíðu og/eða fésbókarsíðu NSVE.
Eitt mál er rætt undir þessum dagskrárlið:
Fundarstjórinn, Lárus Vilhjálmsson, sem situr í stjórn Hraunavina, kveður sér hljóðs og les upp yfirlýsingu frá félögum sínum í stjórninni þar sem þess er farið á leit að Hraunavinir fái að renna inn í og/eða sameinast Náttúruverndarsamtökum Suðvesturlands og að hin sameinuðu félög starfi áfram undir nafni NSVE. Stjórnarmeðlimir NSVE lýsa ánægju sinni með þessa tillögu/beiðni – eins og þeir höfðu gert á stjórnarfundi nokkru fyrr – og bjóða Hraunavini velkomna í sínar raðir.
Stjórn NSVE ber upp þá tillögu fyrir fundinn að nýkjörinni stjórn verði falið að vinna að sameiningunni en í Hraunavinum eru um 60 skráðir félagar.
2. Endurskoðaðir reikningar lagðir fram til afgreiðslu
Eydís Franzdóttir stígur á stokk og fer yfir ársreikning NSVE fyrir árið 2024. Hún greinir frá því að fjárhagsstaðan sé erfið – í fyrsta skipti frá stofnun NSVE – og að skuldir hafi hlaðist upp vegna þátttöku Samtakanna í málaferlum tengdum Suðurnesjalínu 2. Lögfræðikostnaðurinn sé orðinn mjög hár, eða um 4 milljónir króna, og fyrirsjáanlegt að sú tala muni hækka töluvert á komandi ári.
Hluti skuldarinnar er við Eydís sjálfa sem lagði út umtalsverða fjárhæð í þessu sambandi.
Reynir Ingibjartsson biður um orðið og lýsir því yfir að staðan sé svo alvarleg að NSVE sé strangt tiltekið gjaldþrota og að rétt sé að fundurinn álykti um það hvernig unnið verði úr skuldastöðu Samtakanna. Ganga þurfi skipulega til verks og leita hófanna sem víðast um fjáröflun.
Davíð Arnar leggur til að stjórnin hittist sem fyrst og fundi um fjármál og fjáröflun – eins og hann gerði raunar á síðasta stjórnarfundi.
Helena Mjöll upplýsir að tímasetning aðalfundarins hafi ráðist af þessari stöðu mála. Samtökin væru ábyrg fyrir skuldinni við Eydísi.
Tillaga Davíðs Arnars um að stjórnin gangi strax í málið er samþykkt samhljóða.
3. Kjör stjórnar og skoðunarmanns
Sitjandi stjórn gefur kost á sér til endurkjörs að Margréti Pétursdóttur undanskilinni. Kristín Lárusdóttir býður sig fram til stjórnarsetu og einnig Lárus Vilhjálmsson.
Fundurinn klappar fyrir nýrri stjórn.
Stjórnina skipa: Helena Mjöll Jóhannsdóttir, Eydís Franzdóttir, Davíð Arnar Stefánsson, Stefán Erlendsson, Lárus Vilhjálmsson, Kristín Lárusdóttir, Þorvaldur Örn Árnason og Reynir Ingibjartsson. Guðrún Ásmundsdóttir skipar heiðurssæti í stjórninni.
Guðni Gíslason er endurkjörinn sem skoðunarmaður reikninga.
4. Ályktanir aðalfundar
Ályktun um tilraunaboranir og virkjunarframkvæmdir í Krýsuvík:
„Aðalfundur Náttúruverndarsamtaka Suðvesturlands, haldinn miðvikudaginn 5. nóvember 2025, lýsir yfir djúpum áhyggjum og eindreginni andstöðu við tilraunaboranir og fyrirhugaðar virkjunarframkvæmdir í Krýsuvík, einni helstu náttúruperlu Reykjanesskaga.
Í Krýsuvík mynda jarðhitasvæði, lífríki og landslag órjúfanlega heild sem hefur ótvírætt náttúruverndargildi. Svæðið er hluti af sameiginlegri náttúru- og menningararfleifð þjóðarinnar, sem ber að vernda fyrir komandi kynslóðir, og er auk þess afar vinsælt til útivistar og gönguferða.
Fundurinn harmar að tilraunaboranir skuli vera hafnar undir Baðstofunni, norðan Gestastaðavatns og Sveinshúss, án fullnægjandi kynningar, samráðs og umhverfismats, í trássi við anda laga um mat á umhverfisáhrifum og alþjóðlegar skuldbindingar Íslands um þátttöku almennings í ákvarðanatöku um umhverfismál. Þar hafa fornleifar frá 17. og 18. öld nú þegar orðið fyrir hnjaski, sem undirstrikar hversu viðkvæmt svæðið er og þá ábyrgð sem stjórnvöld og framkvæmdaaðilar bera.
Samkvæmt áætlunum á að bora 20 holur á sjö teigum, sem mun valda umfangsmiklu og óafturkræfu raski á viðkvæmu jarðfræðilegu og líffræðilegu jafnvægi svæðisins. Þar með væri einstakri náttúruperlu á Reykjanesskaga stefnt í hættu vegna skammtímahagsmuna í skjóli ólýðræðislegs ákvarðanatökuferlis.
Aðalfundur Náttúruverndarsamtaka Suðvesturlands krefst þess að:
1. Öllum tilraunaborunum og virkjunarframkvæmdum í Krýsuvík verði tafarlaust hætt þar til fram hefur farið heildstætt og óháð mat á umhverfisáhrifum og forsendur nýtingar orkuauðlinda svæðisins endurskoðaðar í ljósi náttúruverndar.
2. Gagnsæi verði tryggt í öllum samningum og ákvarðanatökum sem varða nýtingu náttúruauðlinda, og að almenningur fái aðgang að upplýsingum um efnahagslegar, umhverfislegar og samfélagslegar afleiðingar slíkrar nýtingar.
3. Vilji íbúa Hafnarfjarðar og náttúruverndarsjónarmið verði höfð að leiðarljósi áður en frekari ákvarðanir eru teknar um orkuvinnslu á svæðinu.
4. Stjórnvöld tryggi að verndun menningarminja og fornleifa sé í forgangi á svæðum sem kunna að verða fyrir áhrifum af jarðvarmavinnslu eða öðrum framkvæmdum.
Aðalfundurinn ítrekar að náttúra Íslands er sameiginleg arfleifð okkar allra. Hún má hvorki verða fórnarlamb skammtímahagsmuna né ólýðræðislegrar stjórnsýslu.
Verndum Krýsuvík – fyrir náttúruna, menninguna og komandi kynslóðir.“
5. Önnur mál
Kristín Lárusdóttir tekur til máls og segir frá bók sem hún hefur nýlokið við að lesa þar sem höfundur gerir að umtalsefni mikilvægi þess að vinna stöðugt að friði og nægjusemi. Hún lýsir áhyggjum af því að við séum orðin fórnarlömb algóriþma og hefða sem stýra okkur eða þröngva til að gera það sem við hefðum betur látið ógert eða koma í veg fyrir að við gerum það sem okkur langar mest til innst inni. Við þurfum að læra að meta hið allt hið smáa í tilverunni, segir hún, fegurðina sem býr í hinu smáa – samanber einkunnarorð E. F. Schumacher: „Small is beautiful“! Kristín, sem er tónlistarkona og tónlistarkennari, hefur síðan upp raust sína og kyrjar ljóðið „Upptíningur“ eftir skáldsysturnar Herdísi og Ólínu Andrésdætur, að gömlum íslenskum sið. Þetta er óvenjulegt og skemmtilegt innlegg í umræðuna.
6. Orri Björnsson, bæjarfulltrúi í Hafnarfirði, kynnir „núverandi og áætlaðar“ framkvæmdir í Krýsuvík
Í upphafi máls síns spyr Orri hversu langt eigi að ganga í nýtingu náttúruauðlinda. Hann áréttar að Rammaáætlun marki umgjörðina í þessu sambandi. Rekur svo í stuttu máli langan aðdraganda að samningnum milli Hafnarfjarðarbæjar og HS Orku um nýtingu á jarðvarma í Krýsuvík. Áform um slíka nýtingu hafi verið í burðarliðnum um áratuga skeið. Segir að stíga þurfi varlega til jarðar, ganga vel um, og fella mannvirki inn í umhverfið. Talar um mikilvægi umhverfisverndarsamtaka sem veita stjórnvöldum aðhald. Hrósar Davíð Arnari fyrir ötula og einarða stjórnarandstöðu í bæjarstjórninni í Hafnarfirði. En virkjunaráformin muni ná fram að ganga hvað sem líður andstöðu hans eða Vinstri grænna. Okkur fjölgar ört – og höfuðborgarsvæðið vex – segir hann. Eftirspurn eftir orku eykst að sama skapi og því mikilvægt að nýta jarðvarmann í Krýsuvík. Þarna sé um brýna hagsmuni að ræða fyrir Hafnarfjarðarbæ. Að hans mati geti orkunýting í Krýsuvík vel farið saman við náttúruvernd og útivist á svæðinu. Bendir loks á að raforkan sé dýrari en heita vatnið.
7. Davíð Arnar Stefánsson, landfræðingur og stjórnamaður í NSVE, flytur erindi sem hann kallar „Krísuvíkurleiðina“ með einföldu í-i
Erindi Davíðs Arnars er í formi glærukynningar; er með skrifaðan texta og les upp og talar þess á milli. Hann þekkir Krýsuvík frá blautu barnsbeini; ólst upp við að fara þangað með foreldrum sínum. Fer aftur í tíma og segir sögu staðarins frá því á fyrri hluta síðustu aldar. Lýsir landháttum, jarðfræði og náttúru. Hrjóstrugu landi þöktu mörgum hraunlögum … o.s.frv. Jarðvarmi á nokkrum stöðum. Land- og náttúrulýsing fyrirlesarans er ítarleg og skilmerkileg. Kemur inn á landgræðslu; landið sé að ná jafnvægi. Lítur svo á að friða eigi landið fyrir búfjárrækt og gera heildaráætlun um endurheimt landgæða. Menningarminjar eru víða – talar um stofnun fólkvangs og endalok hans. Friðlýsing á hluta svæðisins stendur þó enn.
Hvað virkjunarframkvæmdir áhrærir þá sé Krýsuvíkursvæðið þaulrannsakað – er í nýtingarflokki samkvæmt rammaáætlun. Tilraunaboranir hafa verið gerðar síðastliðin ár. Orkunýting er ofarlega á verkefnalista – ríkur vilji er til þess að nýta/virkja varmaorkuna á svæðinu. Skautar yfir atvinnustarfsemi og áform um frekari atvinnuuppbyggingu.
Efla verkfræðistofa vann gagnlega skýrslu um málið þar sem dregnar eru fram jákvæðar og neikvæðar hliðar á fyrirhugaðri virkjun. Bæjarstjórn Hafnarfjarðar kaus hins vegar að horfa framhjá ókostunum sem tíundaðir eru í skýrslunni og hrinda verkinu í framkvæmd.
Varðandi samning Hafnarfjarðar við HS Orku spyr Davíð Arnar: Hvað þurfum við mikla orku/rafmagn til að mæta fólksfjölgun? Engin svör/skýr svör hafa komið fram um það. Ekki hefur heldur verið reynt að leita leiða til að nýta orkuna betur og dreifa henni með öðrum aðferðum … Náttúruvernd skapar tekjur – sérstaklega í ferðaþjónustu.
Talar loks um slæma umgengni HS Orku í Krýsuvík sem skilji eftir sig slóð eyðileggingar.
8. Pallborðsumræður undir stjórn Eydísar Franzdóttur
Líflegar og fjörlegar umræður skapast til að byrja með þar sem skoðanir eru skiptar – milli Orra Björnssonar, talsmanns virkjunarframkvæmda, og náttúruverndarsinnanna í NSVE, einkum Kristínar Lárusdóttur, sem lét ekki sitt eftir liggja. Umræðurnar spegla vel gagnólíkt gildismat þeirra sem sjá ekkert því til fyrirstöðu að raska og spilla náttúru og landi í nafni hagvaxtar og velsældar og hinna sem vilja fara varlegar í sakirnar og raska sem minnstu í þágu náttúruverndar, sjálfbærni, og einfaldari lífsstíls þar sem gerðar eru minni kröfur um efnislega neyslu.
Í þessu samhengi varpar Reynir Ingibjartsson fram þeirri hugmynd – kannski meira í gamni en alvöru – hvort Krýsuvíkurlistinn ætti ekki að bjóða fram í Hafnarfirði.
Umræðurnar dragast óhóflega á langinn.
Loks stígur Birna Lárusdóttir, upplýsingafulltrúi HS Orku, sem situr fundinn, fram og biður um leyfi til að segja örfá orð um fyrirtækið. Hún segir meðal annars frá því að tilraunaholan sem HS Orka hefur borað í Krýsuvík hafi kostað hátt í milljarð króna. Einnig að HS Orka sé samfélagslega ábyrgt fyrirtæki og hagi starfsemi sinni í samræmi við það. Fyrirtækið sé auk þess að hálfu í eigu íslenskra lífeyrissjóða. Henni mælist vel en eftir viðbrögðum fundargesta að dæma tekst henni ekki að sannfæra þá um að rekstur HS Orku snúist um neitt annað en að hámarka arð hluthafanna.
Síðan er fundinum slitið.